RecensiesMet vaste regelmaat schrijft de heer M. Geerdink een recensie in Facility Management Magazine en in Managementboek.nl. De nadruk ligt vaak op de relatie van mens, werk en werkomgeving (organisatie verandering, flexibilisering, kantoorinnovatie en tijd- & plaatsonafhankelijk werken.
47 Es, R. van, Veranderdiagnose. De onderstroom van organiseren
door drs. Michaël G.M. Geerdink
Titel:Veranderdiagnose, De onderstroom van organiseren
Auteur:Rob van Es
Uitgeverij:Kluwer, Deventer 2008
Over de kunst van het meervoudig kijken.
“Wat is er aan de hand in deze organisatie?” Een simpele startvraag, maar bij de eerste poging om die te beantwoorden wordt eerder meer duidelijk van de eigen (impliciete en wederzijdse) opvattingen dan van wat werkelijk in de organisatie aan de hand is. “Wat je zegt, ben je zelf.” “Je praat naar wat je weet!” Verschillende auteurs over verandermanagement en bedrijfswetenschappen (De Caluwé, De Leeuw, etc.) wijzen op de kunst van het meervoudig kijken bij het beschouwen van organisatievraagstukken of het stellen van een veranderdiagnose. Theorie en modellen kunnen ons helpen om te ontsnappen aan vooringenomenheid en (bedrijfs)blindheid. Maar Rob van Es, docent organisatiefilosofie aan de Universiteit van Amsterdam en ook kerndocent Film & Wetenschap aan dezelfde universiteit wijst ons op een andere mogelijkheid: het beschouwen van organisatievraagstukken via kunstvormen. Zo behandelt hij schilderijen, litho’s, films en gedichten, en past zijn reflecties toe op diagnosevraagstukken.
De ogen bedrogen
We vertrouwen, bij de waarnemingen die we doen, in hoge mate op onze zintuigen. Dat zijn er – de huid meegeteld, zes. Maar hoe betrouwbaar zijn onze waarnemingen? Rob van Es presenteert in het eerste deel van het boek “Waarnemen, zin geven en leren” figuren die we kennen uit de Gestalt-psychologie. Is het een vaas of zijn het twee gezichten? Een saxofoonspeler of een vrouwengezicht? Kent u het zgn. Kiki-Bouba effect? We hebben onze zintuigen nodig om waar te nemen wat er aan de hand is (in organisaties), maar eigenlijk kunnen we ze niet zo vertrouwen; ze hebben hun vertekeningen.
Daarnaast geven we onze waarnemingen zelf ook betekenis. Plato wees daar reeds op in zijn grotallegorie en Freud maakte duidelijk dat ons waarnemen en handelen sterk wordt gekleurd door de werking van het onbewuste. Tegenwoordig wordt overigens een onderscheid gemaakt tussen adaptief en reflectief denkvermogen. In de organisatiekunde is Karl Weick op dit gebied een pionier, zij het dat zijn werk lastig te lezen is door de introductie van tal van dubbelzinnige begrippen. Rob van Es doet een geslaagde poging om ons – aan de hand van tekst, films en schema’s – wegwijs te maken in assumptions, causal maps, reframing, cues en andere Weickbegrippen. De ogen bedriegen ons, maar ons bewuste en onbewuste denkvermogen doet er nog eens een schepje bovenop. Zegt u nu maar eens wat er aan de hand is in deze organisatie!
De onderstroom van organiseren
Veranderaars in organisaties moeten volgens Van Es niet alleen weten wat speelt in de bovenstroom (‘business to business’, ‘return on investment’, roept u maar!). Zij moeten ook een duidelijk beeld krijgen van wat er onderhuids in de organisatie speelt. Palet aan emoties, stroom van gevoelens. Dat wat er achter al die naamkaartjes, titels, kleding, harkstructuren zit. Organiseren is meer dan het ontwerpen van procedures. Het is – ik citeer Van Es – “een proces van betekenisgeving waarin functionarissen hun interdependente langetermijnrelaties ordenen door met elkaar te communiceren op basis van recepten.” Organiseren is “ordenen en overbruggen”. Dit proces wordt door Van Es prachtig geïllustreerd aan de hand van treffende kunstuitingen, waarbij het schitterende gedicht XIV van Rutger Kopland mij bijzonder trof: “Ga nu maar liggen in de tuin,/de lege plekken in het hoge gras, ik heb/altijd gewild dat ik dat was, een lege/plek voor iemand, om te blijven”
Gastvrij zijn voor de ander en openstaan voor het onverwachte. Dan ontstaat ruimte voor experiment en vernieuwing, zo geeft Van Es aan en ik stem van harte met hem in,
Ook vanwege de schitterende vormgeving, de prachtige afdrukkwaliteit van de schilderwerken en filmfoto’s, de zorgvuldige keuze van de gedichten, is Veranderdiagnose een fijn boek om te hebben. Natuurlijk, het is een studieboek. Maar toch ook: het is een heel mooi kijkboek voor op de huiskamertafel, zo heb ik in mijn gezin gemerkt. Rob van Es, zeer bedankt voor je eruditie en je inzichten. En ook voor het aanreiken van de vele brillen om daadwerkelijk de kunst van het meervoudig kijken – al dan niet in organisaties - te beoefenen. |
|
