ColumnsMet enige regelmaat verschijnt er een column welke vaak betrekking heeft op de relatie tussen mens, werk en werkomgeving (huisvesting, facility management, kantoorinnovatie en/of telewerken). Hieronder een selectie:
18 Retro is helemaal in: hoe het postmoderne denken ons steunt in moeilijke tijden
door Michaël Geerdink
Het zal wel voer zijn voor sociologen of historici om te verklaren dat retro helemaal in is. Retro is wel een erg populair woord voor wat zij het postmoderne denken of postmodernisme noemen. Het is goed even stil te staan bij wat postmodernisme is. We kennen allemaal wel de Chrysler PT Cruiser. Een zeer moderne personenauto maar qua vormgeving grijpt het terug op de jaren dertig. Het geeft een soort nostalgisch warm gevoel van klassieke vormgeving, maar toch ook van hedendaagse hoge kwaliteit. Het postmodernisme zien we in het bijzonder in de architectuur. Zo is er midden in het centrum van Den Haag een plein, genaamd Haagse Bluf. We zien fraaie klassieke gevels met een hypermoderne, zelfs trendy inrichting.
Een gezellige oude dorpspomp voor een moderne gevel
Het postmodernisme schept contrasten: Oud-Hollandse gevels maar moderne straatlantaarns, een oude dorpspomp, maar een glazen pui. Postmoderne inrichting is ook zeer fraai: moderne meubels maar een oude, verweerde tafel. Een klassieke kast naast een HD-breedbeeld TV, etc.
Postmoderne kantoorconcepten: retrobeeld van het kantoor van de toekomst?
Bij het benoemen van moderne kantoorconcepten wordt ook vaak teruggegrepen op postmoderne begrippen of metaforen. Zo spreekt Piet van Schijndel, lid van de Raad van Bestuur van Rabobank, consequent over het nieuwe kantoor als een gildenhuis. Het vervaardigen van de ambachtelijke producten door meester, gezel of leerling gebeurde vroeger thuis, in de werkplaats. Men kwam vooral bijeen in het gildenhuis om elkaar te ontmoeten. Dat is wellicht de toekomst van het kantoor: een ontmoetingsruimte. Werken doen we vanuit huis of onderweg (telewerken) of juist bij de klant of opdrachtgever.
Als dat waar is, moeten we kantoren anders gaan inrichten: niet meer als werkplaatsen om geconcentreerd te werken en te administreren, maar juist als ruimten om elkaar te ontmoeten. In zekere zin zien we dat al op een willekeurige doordeweekse dag. Loop eens om 11 uur ‘s morgens een Van der Valk restaurant binnen: zou dit een voorbode zijn van het kantoor van de toekomst. Het kantoor wordt een grand café of een restaurant met alle nodige digitale voorzieningen?
The Village Office, SAMAS, Houten
Een andere metafoor is het kantoor als dorp. SAMAS heeft haar hoofdkantoor in Nieuwegein The Village Office genoemd. “In The Village Office, het Europese hoofdkantoor, showroom en experience centre van Samas, heeft ‘flexibel werken’ een geheel nieuwe dimensie gekregen en is duidelijk te zien én te voelen hoe lifestyle een vaste positie heeft verworven op de werkvloer” , zo stelt zij op de website www.samas.nl Hier zien we, centraal in het pand, een soort dorpsplein waarin de medewerkers elkaar treffen. Inderdaad, het gaat om lifestyle, om sfeer, om beleving. En ook om een zekere nostalgie: het dorp is vertrouwd.
Of moeten we de metafoor van ‘Het Dorp’ benaderen vanuit het mooie lied van Wim Sonneveld?
“Dat dorp van toen, het is voorbij
Dit is al wat er bleef voor mij
Een ansicht en herinneringen”
Het kantoor als ruimteschip?
De vraag is of we de retro-metaforen moeten blijven volgen als we praten over het kantoor van de toekomst. Gildenhuizen, oude dorpspleinen met de dorpspomp, etc., het zijn verwijzingen naar situaties die niet (meer) bestaan. Ik moet bij die concepten denken aan het beroemde werk van de Franse schrijver Proust: À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd). Zou het niet beter zijn om meer moderne of toekomstige metaforen te kiezen? Het kantoor als ruimtestation op Mars? Of schiet ons vermogen de toekomst te verbeelden zo te kort dat het al gauw oubollig wordt?
Kantoor van de Toekomst, Maihaugen, Lillehammer, Noorwegen
Afgelopen zomer bezocht ik het Openluchtmuseum Maihaugen in Lillehammer, Noorwegen. Naast allerlei vakwerkhuizen en oude kerken, had men daar ook een tiental jaren geleden – in hout – het Kantoor van de Toekomst gebouwd. Het leuke van zo’n bezoek aan het Kantoor van de Toekomst is: niets is geworden zoals men zich dat had voorgesteld! Misschien herinnert u zich nog wel die moderne inrichtingen uit de jaren zeventig: veel chroom, veel technische snufjes, maar ook kil en onpersoonlijk: de mens als robot of machine.
Imagineering
Welke metafoor men ook kiest, gildenhuis, dorpsplein, houten blokhut of ruimteschip, kennelijk gaat het niet meer alleen om functionaliteit maar ook om het gevoel van de betrokkenen. De beleving staat centraal. Er begint zich een ontwerpdiscipline te ontwikkelen onder de naam Imagineering die probeert deze twee werelden te integreren: Engineering en Imaging. De Hogeschool NHTV te Breda heeft een lectoraat Imagineering ingesteld. Zij definiëren het als volgt:
‘Hoe kan een bedrijf (of organisatie) op de beste wijze continu creatief en innovatief uit de hoek komen en daardoor groei realiseren?’
Dit is in wezen een integrale combinatie van twee business vragen, te weten productontwikkeling en marktontwikkeling. Imagineering is net als business development geen marketing en geen productontwikkeling, maar de ontwikkeling van de verbinding tussen die twee en de organisatie van die verbintenis, niet vanuit het technisch of economisch perspectief maar vanuit het belevingsperspectief.”
Architecten, kantoorinrichters en adviseurs staan voor de uitdaging deze verbinding vorm te geven. Ik zou ze willen oproepen om de retro-benadering of postmoderne te overstijgen. |
|
