Columns

Met enige regelmaat verschijnt er een column welke vaak betrekking heeft op de relatie tussen mens, werk en werkomgeving (huisvesting, facility management, kantoorinnovatie en/of telewerken). Hieronder een selectie:

20 Over inrichten en macht: een bezoek aan Slot Herrenchiemsee

door Michaël Geerdink

Het tragische einde van koning Lodewijk II van Beieren
Onlangs bezocht ik met mijn vrouw het imposante Slot Herrenchiemsee. Reizigers onderweg van München naar Salzburg zien het liggen op een eiland in de Chiemsee; het slot is te bereiken met een bootdienst vanuit Prien.
Koning Lodewijk II van Beieren kocht het eiland Herrenchiemsee in 1873, met als doel zich daar in alle rust en stilte te kunnen afzonderen. Hij wilde met de bouw van het Slot een replica van het Paleis van Versailles realiseren, als eerbetoon aan de door hem grenzeloos vereerde Lodewijk XIV, de zonnekoning (“l’etat c’est moi”). In 1878 begon de bouw van dit reusachtige slot, dat in afmeting en aanzien Versailles ruimschoots moest overtreffen. De tragiek van Lodewijk II was echter dat halverwege de bouw van het in Rococo-stijl opgetrokken slot de Beierse schatkist geheel leeg was. De koning werd overigens niet ouder dan 41 jaar en liet een failliete staat achter. Over zijn tragische dood doen de wildste geruchten de ronde, het schijnt dat de ministers - enkele dagen voor zijn lijk in een greppel werd gevonden - hem wegens plundering van de schatkist hadden afgezet. Niet in de laatste plaats omdat hij naast Herrenchiemsee nog aan twee andere paleizen vol pracht en praal bouwde. Neuschwanstein is daarvan wel de bekendste. Verder gaat over Lodewijk II het gerucht dat hij slechts 9 dagen op Slot Herrenchiemsee verbleef. Over de facilitaire kosten zullen wij niet spreken.

Rondleiding
Wie het Slot bezoekt, krijgt een rondleiding door de verschillende vertrekken en de imposante spiegelzaal. Met grote belangstelling bekeek ik het ruime en exclusief ingerichte kabinet van de koning, met daarin natuurlijk ook het antieke bureaumeubel, slechts één dag gebruikt. De gids die de rondleiding verzorgde, vertelde dat het kantoormeubel omstreeks 1875 in Parijs door de beste meubelmakers is vervaardigd, en dat in het meubel 40 verschillende houtsoorten zijn verwerkt. Tal van versieringen en houtinleg maken het uniek in zijn soort. Het vervoer van het meubel van Parijs naar de Chiemsee werd een wekenlang drama, en feit is dat het meubelstuk plus vervoer meer kostte dan de aanschaf van het gehele eiland. Pikant detail is dat uitsluitend de koning beschikte over een wc; de onderdanen vonden een passende plek in latrines boven een greppel buiten het slot.

Machtsafstand
Het is natuurlijk de vraag hoe het mogelijk is dat de koning voor zijn eigen waardigheid kosten noch moeite spaarde. Als de schatkist samenvalt met het persoonlijk vermogen, is in een rijke staat als Beieren veel te halen. Een absoluut monarch is cultuurbepaler bij uitstek. Niet zonder reden noemt Hofstede, Nederlands meest geciteerde wetenschapper en wereldberoemd om zijn cultuuronderzoek, de mate van machtsafstand een belangrijke factor in het bepalen van de cultuur. Als we bijvoorbeeld een Nederlandse onderneming vergelijken met een Duits bedrijf, dan valt het verschil in machtsafstand tussen ‘hoog en laag’ direct op. Nederlanders permitteren zich een gedrag ten opzichte van de hoogste leiding die in de Duitse cultuur ongekend is. Hoe groter de machtsafstand, hoe meer dat ook tot uitdrukking komt in inrichting en meubilair. Zo bezocht ik enkele weken geleden een adviesbureau waar de directeur een plek had gevonden achter enkele halfhoge kasten. Zijn werkplek werd bezet door een medewerker, want hij was toch niet op kantoor.

Organisatiecultuur
Als we het over inrichten hebben, dan hebben we het ook over cultuur. Het gaat dan om de waarden die we met elkaar delen of om waarden die van bovenaf worden opgelegd. Waarden met betrekking tot samenwerken, maar ook met betrekking tot macht. Zoals gezegd kenmerkt de Nederlandse cultuur zich door een geringe machtsafstand. Bij ons is in veel bedrijven functionaliteit en flexibiliteit een belangrijke waarde, en het is te zien aan ons kantoorinterieur. In Herrenchiemsee zien we het tegenovergestelde: het scheppen van onderscheid tussen de verschillende echelons was uitgangspunt en deze afstand werd geaccentueerd door inrichting en bureauarchitectuur. In veel gevallen staan we onvoldoende stil bij de cultuur van de organisatie als we het over inrichten hebben. Al gauw gaat het gesprek over m2, ruimtenormen, aantallen medewerkers. Macht kan in Nederlandse bedrijven zelden geëtaleerd worden; het gaat eerder schuil in procedures en processen.

Home | Voorwaarden | Disclaimer